Bu yazı sayın Dr. Tohid Melikzadenin Salmasin eski kalelerı çalişmasından tercüme edilmiştir ki sadece küresünnilere ait olan kisminin bir azını seçerek Höder kalasını tercüme ediyoruz.Fazla bilgi bu sitede farsca olarak bulunmaktadır.
Höder kalasi
Küresünnilerin Güney Azerbaycandaki (İran) oturum yerlerinde bir büyük kalelerı vardır ve KalaKöroğlu Kalesı ve Kiz kalesı isimleriyle Salmasın Höder köyünün 3 kilometresinde Küresünni mahalinda bulunmaktadır.
Höder köyüne kadar araba yoluyla ve oradanda yaya yoluyla Höder kalasına ulaşmak mümkündür.Kalenın bilgilerini bu şekilde yaza biliriz:13 ,44 derece eni ve 48,38 derece kuzey uzunluğı.
Mıntakaya Geoloji Bakımından:
Höder Kalesı Salmas şeherinin batısında tanınmış Höder dağlarinda bulunmaktadır.bazı geoloji araştırmalar ve Balik Kulağıbulunmasi neticesinde bu dağların rusubatdan olduklari ve bir zamanlar su altında olmakları öne çikmaktadır ki bu nedenden dolayı çok derin ve güzel görüntülı dereler düzenlenmiştir.
Mintikada insan elinin çok mudahele etmesinden dolayı vahşi hayatı bozulmamıştır ve bu tabiatda keklik,kertenkele,oğlan yoldaşı,kelebek,yılan,kurbağa ve kaplıcan(tusbağa) gibi bazı hayvanlar bulunmaktadırlar.
Köroğlı kalesi ve ya nami diğer Höder kalasından ilk bakışda büyük taşlar göze çarpmaktadır ki kalenin yanindan dağın dibine kadar bulunmaktadır ki muhtemelen kalenin duvarlarını teşkil ediyorlarmış.
Oglan kalasi ve kız kalası adlanan dahmalar ya odalara girmek için en kolay yol dağın üstündendir.Dağın üstüne çıkınca Salmas yerlerine ve Salmasdan Osmanliya(Türkiyeye) giden kervan yolu oldukça ayrıntılı olarak görünmektedir.Buradan bir dalan gibi geçitden ilk kaleye variyoruz ki bu ilk kaleye halk oglan kalesi diyorlar.Bu kalelerde işlenen mühendislik onun yapanlarının ne kadar akıllı olduklarını öne çikartmaktadır.
bu odalardan muhtemelen dini ibadetler için istifade ediliyorlarmiş çünkü türklerde dağ büyük bir önem taşımaktadır ve dağı ata ,bereket ve güc veren biliyorlarmış ki hala aynen bazı Savalan illeri Savalan dağına yemin etmektedirler .Bu nedenlerden dolayı Küresünnilerde başka türkler gibi kendı Ocak denilen ziyaret mekanlarını dağların eteğinde ve ya üstünde yapmişlardır,bu ziyaretgahlardan biri Baba Erzen ocağıdır ki Küresünni halki orayi kendilerine kutsal bir yer olarak korumaktadırlar.
Kalanın birinci Dahma ve ya odasında bir kuyu bulunmaktadır ki onun orada neden bulunması belli değildir ,bu odanın yanindada bir oda yapılmıştır ki insana sufilerin hücrelerini anımsatiyor.
İkinci dahmaya(Kiz Kalesine) girmek için yeniden dağın başina çikmamız sonrada dağın güneyinden aşağıya inmek gerekiyor.Aşağıya inince B şeklinde nerdivenler görünmektedir.Bu dahma digerleriyle farklıdır ve dayire şeklindedir ki oğlan kalesınde olan kuyu burada bulunmamaktadır.Bu kalenin içindede 3 başka odacıklar kazılmıştır.Halk ona varması zor olduğu için Kiz Kalesi diyorlarmış ama bazılarıda buna inaniyorlar ki o Oğuz kalesidir ki zaman zaman kiz kalesine isim değiştirmiştir.Mahelli halkın bazılarıda köroğlunun bu kalede yaşadığına ve 3 eşinin her birini bu dahmaların birinde tutmağından yanadırlar.
Enteresan yanı budur ki Aleksander Hudzeku 19 yuzyilların ortasında birinci defa Köroğludan bir tercüme ingilizce yayinladiğında Köroğlunun yaşadığı yeri Azerbaycan halkının söylediklerine dayanarak Salmas Hoy-Erzirum kavşağında Çenlibel adlanan bir büyük kalede yaşadıgını tanıtmıştır o yüzden ola bilir ki Aleksanderin anlatdığı kale Höder kalesidir ki Hoy ve Salmas kavşağında bulunmaktadır.....
Bir sonraki yazilarda Höder kalesinde olan savaşları anlatmaya çalışacağız.
Saygilarla
Firuz Saeidi