|
|
|
|
Küresünnilerin kültürleri, Azerbaycan ve Türk kültüründen ayri değildir.Başka dünya Türkleri ve Azerbaycanlıları gibi şefahi edebiyatı ve onun bir bölümü olan aşıklık edebiyatını önemsiyorlar.
Sevgi hikayelerinden Kerem ile Aslı ve savaş hikayelerinden Köroğlu o kadar sevimli güçlüdür ki,bir kalelerine Köroğlu ismini vermişlerdir.
Aşıklık edebiyatında da aşık Behlül ve aşık Menaf en meşhurlarıdır. Bir aşıklık ritmide Şekeryazı ritmi (Şekeryazı havası) olarak kullanılmaktadır. Şekeryazı, Salmasda bir küresünni köyüdür.
Küresünliler şafi mezhebindendirler ve sufilik şiirlerinide içlerinde barındırmaktadırlar; Azeri olduğu için Azerbaycan alfabesi ile yazılmıştır, qQ=kK
Ali zulfiqari atdi ,deryade qaldı Neçe min melekler ondan ders aldı üzünde niqabli bir ereb geldi Özü öz cenazesin yeriden Ali dünyani yerinden yeriden Ali
Mindi doldola gedib gül kimi Qenber qabaginda yerir qul kimi kafir ustune varar şer kimi kafiri imane getiren Ali dünyani yerinden yeriden Ali
Tasavvuf ve evliya imanları Baba Erzen,Muhammed Hanifeve Enesde tecelli etmektedir. Enes bağı Urmiye ve Salmas arasinda olan İstisu Köyünde bulunmaktadir ki Küresünnilerin ziyaret yerinden biridir. Baba Erzen; Höder köyündeki Köroğlu Kalesi yanında yatan pirlerden biridir. Muhammed Hanife Ocağı, Salmas-Hoy arasında bulunmaktadır ve bir delik taştan ibaretdir ki,insanlar adakları ve dileklerinin kabul olmasi için onun içinden geçerler. İnançlarina göre Hz.Alinin oglu bu yerde gözlerden kayıp olmuştur. Buna benzer bir yerde Türkiyede Hacı Bektaş Velinin türbesinin yanında bulunmaktadır.
Küresünnilerin folklorunda 1928 ermeni cinayetleri; Celoluk vakaları olarak şiir halinde şöyle bulunmaktadır;
Bağlar arasindan çixdi göy atlı hamı neyzelerin başı poladdı arvadlar uşağı gür çaya atdı atma tutma gavür qolun qurusun! qalxan Araz kimi qanın göl olsun!
Osmanlilar getdı ,Celolar qaldi Xoy ile Salmasi elinden aldi onlar(Celolar)bizim yere qirtliq saldi çöreyin birini qirana gördüm çöreyin birini qirana gördüm
Küresünnilerin musıkisi,Azerbaycan ve anadolu kültüründen oluşan bir musikidir. Küresünniler arasında Yalli olarak adlandırılan bu müzik,genellikle düğünlerinde kullandıkları,erkeklerle kadınların bir oyun tarzıdır ve atalarımızdan kalan bir yadigardır. Bu tür merasimde Şamanizmden başka Tutmizmde görülmektedir. Şamanizmden gelen beyin geline damdan elma atmasıdır. Tutmizmden gelense,misal olarak geline evden çıktığı zaman bir tavuk hediye etmeleridir ki tavuk evladın cokluğuna delalet etmektedir. Küresünnilerde başka Türkler gibi atalarına ve dedelerine çok önem vermektedirler. Örneğin; ailelerinden uzakta yaşayan aile üyeleri memleketlerine geri döndükleri zaman ölmüşlerinin mezarlarınana gidip Fatiha okuyorlar. Bu tür anlayışlar Türkler için önemli olduğu gibi küresünniler içinde oldukça önemlidir;
Bu dağda var altı gül Üstü çiçek altı gül Bir gül bahar getirmez Gönder yara altı gül
Beddualarından bir örnek;
Helhelliler yarpağı Astanalar torpağı Her kim balama söz dese Gözüne biber yarpağı
Üzerlik yaktıkları zaman bu sözleri söylerler;
Üzerliksen havasan Her bir derde devasan Dert kapıdan girende Sen bacadan gavarsan (sen o derdi gavarsan)
Ağ göz gare göz yeşil göz Goyun göz badem göz yeşil göz Hamisi çatlasın patlasın
Bayramları tamamen dini bayramdır;kurban bayramı,Ramazan bayramı Kurban bayramında Küresünniler kurban etiyle küfte(köfte) yaparlar.
Bilmeceleri tapmaca olarak adlandırırlar; Hani dabanı odı dabanı,iki gıçı var bir de dabanı (terezi) O nemnedi altı sudı üstü od (ceylan) Ha geder ho geder bir geriş yol geder (beşik) Kırk dehne gelin bir boyda (kibrit)
İtikadlarından birkaç misal; Eğer birinin gözü kırpsa ,kırpmanın durması için üzerine kırmızı sap koyarlar. Eğer ayakkabı biri diğerinin üzerine binse,ayakkabı sahibinin hakkında konuşulduğuna inanırlar. Ateşi söndürürken ve sıcak suyu yere dökerken Besmele çekerler. Bela ve kötü nazarları defetmek için üzerlik yakarlar. Ayni şiirler turk kelimeleri'ile:
Ali zulfikari atdi ,deryade kaldı neçe bin melekler ondan ders aldı üzünde nigabli bir ereb geldi Özü öz cenazesin yerideAli
dünyani yerinden yeriden Ali
Mindi doldola gedib gül gibi Kanber gabaginda yerir kul gibi
kafir ustune varar şir gibi kafiri imane getiren ali
dünyani yerinden yeriden Ali
Bağlar arasindan çixdi göy atlı hamı neyzelerin başı polatdı
arvadlar uşağı gür çaya atdı atma tutma kafir kolun kurusun! kalkan Araz gibi kanin göl olsun
Osmanlilar getdı ,Celolar kaldı Hoy ile Salmasi elinden aldi onlar(Celolar)bizim yere kirtlik saldi çöreyin birini girana gördüm çöreyin birini girana gördüm
Bu dağda var altı gül üstü çiçek altı gül bir gül bahar getirmez gönder yara altı gül
Nevid-e-Azerbaycan Urmiye farsca Dr.Tohid Melikzade Tercüme;Firuz Saeidi
|
